Нарадзіўся:
30 верасьня 1931
Слабада, Лагойскі раён, Менская вобласьць, БССР

Грамадзянства:
Нацыянальны сьцяг Беларусі Беларусь

Род дзейнасьці:
паэт, грамадзкі дзеяч

Гады творчасьці:
з 1946

Не павераць, напэўна, нашчадкі,
Што такія былі ў нас парадкі,
Што дурнілі нас так верхаводы –
Ненавіснікі нашай свабоды,

Нашай мовы, і кнігі, і песні,
Нашых скарбаў і нашых святынь, -
Усяго, што мы ў душах пранеслі
Праз стагоддзяў смяротную стынь.

Як жа сталася, як гэта выйшла,
Што пад выжлаю шчэрыцца выжла,
А пад быдлам скацініцца быдла,
А пад хлусам крыўляецца хлус,

Родныя дзецi

 

Белы май

Альжбета Францаўна Кудзёлка У тыя дні - даўным-даўно - Была дзяўчына, як вясёлка: Уся свяцілася ажно. Жывога розуму дзяўчына I шчодрай, ласкавай душы. А гляне карымі вачыма На дзецюка - прапаў, пішы! У педвучылішчы сталічным Яна выдатніцай была. Яшчэ і талент ёй музычны Прырода-матухна дала. На лыжках грала вельмі хвацка! Як забразгоча польцы ў такт На вечарынцы інтэрнацкай - Маэстра сам не змог бы так! "Во, шэльма дзеўка! Во, зараза!" - Гукаў сёй-той пад перамірг, I сказ гучаў не як абраза, А як прызнання светлы міг. Такою, з лыжкамі, і ўбачыў Яе Сцяпан у першы раз I, заварожаны няйначай, Па-за плячмі ў сяброў "завяз". Сюды, да будучых настаўніц, Ва ўтульны, чысты інтэрнат Іх Юзік Бэнсь прывёў на танцы - У гэтай справе зух і хват. Сцяпан, пакуль яна іграла, Глядзеў, не зводзячы вачэй, А цуда-музыка гучала Усё званчэй, усё званчэй. Калі ж нарэшце полька змоўкла, Дзяўчына ўстала даць паклон - Усе запляскалі навокал, Не зварухнуўся толькі ён. "Альжбеце брава! Брава, Аля!" - Завыгукала ўся гурма. "Альжбета?..- Дзіўна як назвалі Бацькі... Забытае імя!" Вядучы рэй, лабасты хлопец, Гукнуў: "Цяпер - жаночы вальс!" Каля Вячоркі ўзнікла постаць: - Я запрашаю ў танец вас! Сцяпан як быццам прабудзіўся: Глядзіць - Альжбета перад ім! Ад неспадзеўкі - разгубіўся, Хацеў адмовіцца зусім. Але ў апошняе імгненне Кіўнуў на згоду галавой I, не сказаць, каб зграбна вельмі, На круг брусчасты выйшаў з ёй. О першы вальс! Павек забыцца Не зможа той паднебны ўзлёт! Як лёгка з ёй было кружыцца, Адчуўшы ў сэрцы веснаход! Як далікатна, нібы пёрка, Далонька ўлеглася ў руцэ! Як звабна блізка, нібы зорка, Радзімка ззяла на шчацэ! "Вы нейчы госць тут?" - запытала. "Не, мы зайшлі к вам... проста так". Язык яму - як завязала: Адно глытаў сухі камяк. Хоць меў прыгожы голас звонкі I быў не з роду маўчуноў - Ён не знаходзіў для гаворкі Зачэпкі добрай, вартых слоў. "А вы ігралі, як артыстка!" - Знямогся ўрэшце ён маўчаць. I ўбачыў: сонечная іскра У карых бліснула вачах. Кранула водзывам ягоным! "Ды што вы! Так - дурэць люблю..." Тут абарваўся вальс - і гоман Спусціў іх з неба на зямлю. Музыка ўпараны на крэсла Баян паставіў: "Перакур!" Сцяпан туды рвануўся з месца: "Дазвольце мне сыграць, пакуль..." Мо ад няёмкасці хлапечай Уздумаў гонар апраўдаць? Ускінуў дзве шляі на плечы I з ходу ўрэзаў - як аддаць! "Эге! - адразу ўсе адчулі.- Вось гэта ўзровень, гэта клас!" Аж пыл пайшоў па вестыбюлі - Так завіхрыла полька ўраз. Што праўда, сам музыка трохі Занерваваў і ўмерыў дух: Альжбета-лыжачніца ў скокі З нахабным Бэнсем выйшла ў круг. Але заўважыў: хоць дзяўчыне I сыпле ўсмешкі Юзік-хват, А ўсё ж яна не-не дый кіне На баяніста зірк-пагляд. Пасля яго шалёнай полькі Альжбета знікла неўпрыкмет. Калі - не ўгледзеў ён, а толькі - Застаўся ў сэрцы гулкі след. Такі гарачы след трывожны, Што ён пачаў шпацыраваць Ля інтэрната вечар кожны - А раптам выпадзе спаткаць? Ну, дык і выпала нарэшце! З сяброўкай-дылдай пад руку Яна аднойчы выйшла з весніц - Якраз насустрач дзіваку. Сцяпан сумеўся, разгубіўся: Пракляты сорам, каб ты счах! Даў "добры вечар" і спыніўся - З мальбой і радасцю ў вачах. Яны таксама крок стрымалі. Лілася з вокан гамана. "Вы так прыгожа ў нас ігралі! - Сказала шчыра... не яна.- Прыходзьце зноў! Абавязкова!" - Штось "дылдзе" рупіла самой. Яна ж - ні слова, ні паўслова Але глядзела... божа мой! Як на яго яна глядзела! З якой прадоннай глыбіні! Якая светлая надзея Пускала ў сэрцы карані!.. Ледзь дачакаўшыся суботы, Сцяпан падаўся ў інтэрнат. Адзін. I шмат іграў з ахвоты. I танцаваў з Альжбетай шмат. Але сказаць ёй хоць намёкам, Чаго прыйшоў ён зноў сюды, Чаго блукаў ля іхніх вокан,- Не змог музыка малады. I ён рашыў пакарыстацца Вядомым спосабам старым: Прызнацца ў вершы - і на танцах Аддаць лісток ёй. А затым... Ужо што будзе - тое будзе. Ва ўсякім разе - будзе знаць. Тры дні мазгі мазоліў-трудзіў, Каб як найлепей напісаць. У рыфму ён яшчэ са школы Грашыў - умеў цаляць як след. I вось на лісціку васковым - Амаль класічны трыялет: "Ты сэрца мне усхвалявала, Як краска першая вясной На ціхай просецы лясной - Ты сэрца мне усхвалявала. Пасля іх будзе тут нямала Цвісці, буяць, зырчэць красой. Ты ж сэрца мне усхвалявала, Як краска першая вясной". Перачытаў сто раз - не меней, Рашыў: "I ў друк бы падышло!" I ў нагрудной паклаў кішэні - Каб лёгка выхапіць было. Назаўтра ж вечарам, у танцы, Пад шоргат ног, пад гоман-гам, Ён у кішэньку сунуў пальцы, Сказаў: "Вазьміце, гэта вам!.." I чуе: "Мне? Але навошта? Не разумею, што за жарт?.." Зірнуў - бы хтось яму бязбожна Чабэхнуў кіпенем у твар. Ён не лісток дае з блакноту, Дзе ёй прызнанне ў вершы сплёў,- А глянцавітую банкноту - Ні больш, ні менш - на сто рублёў! Паблытаў, гад! Ляжала ў той жа Малой кішэньцы на грудзях. Якая ганьба-стыд, о божа! Які канфуз! Ды пры людзях! "Даруйце!" - згроб купюру ў жменю I ў дзверы ледзьве не бягом. Яна - на ганак праз імгненне, А там - на вулку, наўздагон. "Сцяпан! Вярніцеся! - гукнула.- Прашу, вярніцеся! Сцяпан!.." Спыніўся ён. Душа пачула: Ад сэрца голас - не спадман. "Вы трохі дзіўны, выбачайце. Чаго з-за дробязі ўцякаць? Забудзьце ўсё - і не зважайце..." "Я вам хацеў вось гэта даць..." I ён падаў ёй невялікі Учвэртку складзены лісток. Яна ўзяла і для прыліку Зірнула ўпрыцемку: "Сцішок?!" "Вы... не цяпер, вы потым гляньце",- Ён сарамліва папрасіў... Яны вярнуліся на танцы - Як быццам іншыя зусім. Як бы на іх лягла ўжо мета Якогась кону аднаго. I цэлы вечар той Альжбета Не пакідала ўжо яго... ...На цёмнай лесвіцы вячэрняй Акно расчынена ў прастор - У весні горад,- да свячэння Агнёў і зор, агнёў і зор. "Уночы будзе навальніца",- Ён, бы сабе, сказаў услых. Яшчэ сакрэт і таямніца - Усё, што ўзнікла паміж іх. Але ўжо з моцнае далоні Не вырываецца далонь. Але ўжо хіліцца да скронi, Нібыта ў лёгкім хмелі, скронь. I слова згоды ўжо трапеча На смяглых вуснах - без умоў, Што не далей, як заўтра ўвечар, Яны спаткаюцца ізноў. * * * Сляпы ад шчасця ў май той белы, Калі шугаў паўсюдна бэз, Не знаў Сцяпан, што да Альжбеты Тады ж "прыліп" і Юзік Бэнсь. Дый не на жарт "забрала" Бэнся! Амбітны, хцівы сэрцаед У інтэрнат зайсці ўжо меўся, Каб на яе натрапіць след. I як жа вырачыў ён вочы, I як напнуўся цецівой, Калі яна сама аднойчы Да іх заглянула ў пакой. Яе прывёў Сцяпан - і проста Сказаў, не ўмеючы хітрыць: "Мая знаёмая і госця, Прашу ласкавымі вас быць!.." Найлепей Юзік просьбу ўважыў - Ласкавы быў, аж цераз край: I шчодра досціпы адважваў, I згатаваў імгненна чай. Адшчоўкнуў ключыкам куфэрак I тут жа ("ахні, слабы пол!") Кулёк не нейкіх там цукерак, А "мішак" высыпаў на стол. Альжбета ахнула, канешна. Ніхто ёй "мішак" не купляў. Бэнсь звысака глядзеў належна: "Частуйся! Семечкі, маўляў! Яшчэ не гэткае зазнаеш,- Прасіўся довад з языка,- Калі, вядома, розум маеш I прэч адшыеш вахлака!.." Калі ж яна Сцяпану ўрэшце Шапнула: "Нам ісці пара!" - Зніякавеў, застыў ва ўсмешцы - Нядобрай, як аскал тхара. "Не, з гэтым я не прыміруся, I ты не радуйся, дружок. На ўсё пайду - свайго даб'юся: Ты будзеш сцёрты ў парашок!.." Услед за імі з інтэрната На вулку выйшаў - злы, як звер, I - прама ў будку "Сто на брата", Дзе Лёф даваў і напавер. Сядзеў за столікам дапозна, За кухлем кухаль асушаў, I чым далей - тым болей грозна План помсты ў думках вырашаў. "Ну хто такі Сцяпан Вячорка? Паршывы конь у табуне! Чаму ж павінна гэта зорка Свяціць яму? Чаму - не мне? Абдзіртус з віцебскай глыбінкі! Калі паштэт я ем усмак - Ён, здыхля, душыцца ад слінкі, Глядзіць у рот мне, як жабрак! Ды і наогул!.. Чым ён знаны, Каб мог супернічаць са мной? Не, гэны яблычак крамяны Я адаб'ю любой цаной!.."