Нарадзіўся:
30 верасьня 1931
Слабада, Лагойскі раён, Менская вобласьць, БССР

Грамадзянства:
Нацыянальны сьцяг Беларусі Беларусь

Род дзейнасьці:
паэт, грамадзкі дзеяч

Гады творчасьці:
з 1946

Не павераць, напэўна, нашчадкі,
Што такія былі ў нас парадкі,
Што дурнілі нас так верхаводы –
Ненавіснікі нашай свабоды,

Нашай мовы, і кнігі, і песні,
Нашых скарбаў і нашых святынь, -
Усяго, што мы ў душах пранеслі
Праз стагоддзяў смяротную стынь.

Як жа сталася, як гэта выйшла,
Што пад выжлаю шчэрыцца выжла,
А пад быдлам скацініцца быдла,
А пад хлусам крыўляецца хлус,

Родныя дзецi

 

Іскрынка

Калі аслабла ўжо цікавасць I да пітва і да яды, I, каб зусім не ўпасці ў млявасць, На двор курнуць пайшлі дзяды,- Тады і даў каманду хтосьці: - Дзяўчаты! Бабы! Песні дзе? Ці нас пазвала свята ў госці - Ці мы сабраліся ў бядзе? - Альжбета Францаўна! Сябрына Не запяе без вас, дальбог! - У гонар маці - песню сына! - Напомніў важна Крутарог. - "Дуброву", Францаўна, "Дуброву"! - I мы паможам - пачынай! Было відно, што спанарову Тут песня ўсім. Пявучы край! Сцяпан зірнуў усхвалявана: Няўжо Альжбета будзе пець Яго "Дуброву"? Нечувана! Як гэткі дар і зразумець?.. - Цішэйце, бабы! Волька! Зіна! Ішлі б кудахтаць за парог!.. - У гонар маці - песня сына! - Гукнуў яшчэ раз Крутарог. Застолле сцішылася, змоўкла, Альжбета знак жанкам дала, I вось - суладна, чыста, звонка У вокны песня паплыла. "Чарней, чарней, сястра-дуброва, Чарнець з табой нам удваіх: Ты па сваім лісці, дуброва, А я - па лецейках сваіх. Тваё лісцё, сястра-дуброва, Зноў забуяе па вясне, А мае лецейкі, дуброва, Ужо не вернуцца ка мне..." Запляскаў першы дзядзька Лёкса: - А хай вам шчасцем бог аддасць! От гэта песня! Нават слёзка На вока выбегла ў адказ! Сцяпан устаў і да спявачак Руку з кілішкам працягнуў: - За талент ваш!.. За сэрца ваша! - I так расчулена ўздыхнуў - Аж заўсміхаліся міжволі I з разуменнем госці ўсе. А ён дадаў: - Здароўя школе, Дзе моладзь з песнямі расце!.. Альжбета, мабыць, не чакала Такой высокай пахвалы. - За вас!..- разгублена сказала.- Мы ні пры чым тут... Гэта - вы... Было ёй цяжка прынародна Сваю збянтэжанасць схаваць, I, каб пачуцца больш свабодна, Гукнула: "Айда ўсе спяваць!" I пачала. Бясконца - шчыра. Суздром аддаўшыся журбе. О, колькі можа нам жанчына Сказаць у песні - аб сабе!.. "Закладайце, запрагайце Коні вараныя: Я паеду даганяці Леты маладыя. Як дагнала свае леты Ў калінавым мосце: - Вярніцеся, мае леты, Хоць да мяне ў госці! - Не вернемся, не вернемся Мы да цябе ў госці: Было табе шанаваць нас Яшчэ з маладосці!.." *** Як толькі змоўкнуў хор - у сенцах Ураз завыў магнітафон, I моладзь - дзе тут ёй уседзець! - З застолля кінулася вон. Артур Мікітаў за партнёршу Мар'яну вывеў твіставаць. Танцорам ён сябе не з горшых Лічыў - па ўсім было відаць. Віхляў спіной, круціў клубамі, Пучыў жывот, плячыма трос I апантана тоўк нагамі Дашчаны вымыты памост. Задраўшы нос (усіх касую!), Ён горда выгукнуў з сянец: - Айцец! Ты глянь, как я танцую! Па-саўраменнаму, айцец!.. - А ўжо ж! - зазначыў дзядзька Лёкса, З Вячоркам стоячы ў дзвярах. - Чым больш свайго сцураўся-зрокся, Тым больш сучасны, вертапрах! Танцуеш толькі для прыліку - Катлеты выйшаў утрасаць! Шкада: не клікнулі музыку Што-небудзь наскае сыграць, А то б, дальбог, назло балбесам, Не паглядзеў бы на гады - I ўшпарыў польку з "падкіндэсам". Каб аж разявілі раты! Сцяпан, скажы ты мне, старому: А нашы танцы ў свет пайшлі? Ну "Крыжачок" ці, скажам, "Ойру" Дзе-небудзь скачуць на зямлі? Ці нас Еўропа абдурыла, Ці самі мы... А крыўдна нейк, Што скрозь - ад Буга да Курылаў - Усе мы скачам твіст і шэйк!.. Сцяпану ў Лёксавай асобе Быў люб народны педагог. - Спыталі б, дзядзька, тымчасове Пра што лягчэйшае, дальбог! Не чуў, не бачыў, каб у модзе Наш "Крыжачок" быў між людзей. Пайду дыхну на прахалодзе! - Міргнуў ён Лёксу весялей. * * * Сцяпан стаяў каля штыкету, Дзе шыкаваўся куст вяргінь, I думаў... Не, не пра Альжбету I не аб даўнім-дарагім. Ён рады быў, што не чапала Яна той лёсу прыгавор. А думаў ён... I нечакана Мар'яна выбегла на двор. Сцяпан знячэўку аж падаўся Насустрач ёй - на нейкі крок. - Натанцаваліся? - спытаўся Бадзёра, гучна назнарок. - Ён выпіў шмат і скача брыдка, Ды і наогул... пустапляс! - Сур'ёзна, проста і адкрыта Мар'яна мовіла ў адказ. Вячорку ўразіла, як строга Яна гатова зло судзіць. - А я тут... згледзеў кветак многа, Якія спрэс паспеў забыць. Вы не паможаце, Мар'яна, Мне іх імёны прыгадаць? - Не знаю... можа, я таксама Усіх не здолею назваць. Вось гэту помніце? Вяргіня! - Вяргіня? Часам не з княгінь? А як па-бацьку? - Жарт дзяўчыне Дапаў - падаўся неблагім. - Па-бацьку будзе Тамашоўна - Тамаш Якубавіч садзіў! - I засмяяліся раптоўна Абое - хораша наўздзіў. Іх шчыры смех пачула Анця, Альжбету выманіла ў двор, Шапнула: - Францаўна, пагляньце: Па-мойму, пара - на падбор! Ну чым не зяць? А нам - нявестка!.. Альжбета смыкнула губой I абарвала Анцю рэзка: - Ён у бацькі гадзіцца ёй! А на душы ў самой заскрэбла. "Яму на выгляд - трыццаць пяць, I нават менш... Жаніх - што трэба! Дык і папраўдзе: чым не зяць? Сабраны, стройны, маладжавы, Яшчэ зусім без сівізны I ўжо - вядомы, паважаны... Аб чым так гутараць яны? Што разглядаюць за штыкетам? Напэўна, кветкі... Мілы госць, Ты пагарджаеш этыкетам: Вы - не адны: тут людзі ёсць! Дай повад ім - не абярэшся Пасля ад плётак і размоў. Дый я таксама ёсць, нарэшце... I я скажу дачцэ: дамоў! Я ж, можа, маці? Ці, па-твойму, Ужо ніхто я? Здань? Мара?.." I - не сказала... а раптоўна - Сама цішком пайшла з двара. Пайшла, прыдушаная крыўдай, Ад болю сцяўшыся, пайшла. Ніхто не чуў, як немым крыкам Крычала ўся яе душа. Паспакайнела нечакана Ужо ля дому, ля варот. "А ён... ці знае, што Мар'яна - Мая дачка? Мой горкі плод?.. Ды не, напэўна!.. Бо каб ведаў... Як і Мар'яна... Знаць бы ёй!.. Ад усяго ўтаіла свету I ад яе... Дачкі сваёй..." Хвілін праз колькі пісьманосец Гукнуў Мар'яне як грамчэй: - Эгэй, паненка! Маці просіць, Каб ты дамоў ішла хутчэй!.. "Паненка" ўраз пачырванела: Ах, гэты мамін недавер! I што за прыхамаць-манера Гукаць дамоў... якраз цяпер!.. - Прабачце мне... Да пабачэння! - Да пабачэння! - адказаў Вячорка не без засмучэння. Глядзеў услед ёй і маўчаў. Ужо выходзячы за брамку, Мар'яна ў пальцах трапяткіх Прызатрымала трохі клямку I - азірнулася на міг. Ды хоць і быў зусім кароткі Той міг, той скрадзены пагляд,- Іскрынкі ўбачыў ён усё-ткі У двух карычневых вуглях! А можа, так яму здалося, Што сам адчуў, як смутак-жаль Па тым, што колісь не збылося, Іскрыць, каб выклікаць пажар? Што сэрца думкай пранізала: "Няўжо, аблытаўшы калісь, Жыццё навек цябе звязала I ты не ўскрыліш зноў увысь? А гэта шчасце, на якое Ты маеш права, як і ўсе - Неспадзявана маладое, У весняй квецені-красе? А гэты позірк - ясны, чысты, Не замутнёны анічым - Як ранак сонечна-іскрысты У росных россыпах лагчын? Хіба не гэткаю дзівоснай Ты бачыў мару кожны раз? Ці не яе пазнаў ты проста - У рэшце рэшт, у добры час?.." Сцяпан хацеў пабыць сам-насам, Ды выйшаў з хаты дзядзька ў двор: - Прабач: курцы, відаць, калгасам Твой раздымілі "Беламор"? - Яшчэ не ўвесь: узяў з разлікам, Каб і курцам было і мне. - Тады цягні, няхай ён ліхам, Усё ж чужы прыемней тхне! Пусцілі дым.- Пайду-тка ў пуню Ды паляжу крыху, плямеш. Як ні храбруся, ні жартую - А сілы ў целе - менш і менш. Змарыўся, Сцёпачка, змарыўся, Выдаткаваўся да асноў. I толькі з крыўдай не змірыўся, Што гады плодзяцца ізноў. - Вы пра каго? - Ды пра фашыстаў! Ізноў гадзючы іх клубок Засыкаў і заварушыўся, Зусім забыўшыся на ўрок. Каб хто сказаў тады, на Эльбе, Што так павернецца ў жыцці - Дальбог, бабахнуў бы са стрэльбы I - "божа, грэх мой адпусці!" Падумаць толькі: гад не верыць, Што ў свеце міру я хачу! А як у мір уклад мой змераць I чым яшчэ я заплачу? Бацькоў, братоў і жонку з дзецьмі - Усіх паклала ў дол вайна. I нейкі гіцаль лічыць дзесьці, Што гэта міру - не цана? Ах, крывасмокі-людажэрцы! Калі ўжо нас не зразумець - Дык што ж тады заместа сэрца Між чорных рэбраў трэба мець? - А крывасмокі добра знаюць, Што мы вайны не распачнём. Але яны на мэце маюць - Спаліць нас атамным агнём. Паколькі свет сацыялізма - Наш свет! - маяк для цёмных мас,- Іх марай стала найвялізнай: Пакончыць з намі, знішчыць нас! Тут - падаплёка іх паводзін, Іх агрэсіўнасці выток... Сцяпан не скончыў: з ганка Лёдзя Гукнула голасна: - Браток! Перапрашаю, што гаворку Нявінна мушу перарваць: Цябе заве к сабе ў каморку Матуля - хоча штось спытаць.