Нарадзіўся:
30 верасьня 1931
Слабада, Лагойскі раён, Менская вобласьць, БССР

Грамадзянства:
Нацыянальны сьцяг Беларусі Беларусь

Род дзейнасьці:
паэт, грамадзкі дзеяч

Гады творчасьці:
з 1946

Не павераць, напэўна, нашчадкі,
Што такія былі ў нас парадкі,
Што дурнілі нас так верхаводы –
Ненавіснікі нашай свабоды,

Нашай мовы, і кнігі, і песні,
Нашых скарбаў і нашых святынь, -
Усяго, што мы ў душах пранеслі
Праз стагоддзяў смяротную стынь.

Як жа сталася, як гэта выйшла,
Што пад выжлаю шчэрыцца выжла,
А пад быдлам скацініцца быдла,
А пад хлусам крыўляецца хлус,

Родныя дзецi

 

На ўзвеях часу

Сцяпан удзень хадзіў цяслярыць - Дамы цаліннікам стаўляць, А вечарамі, каб памарыць, Вымаў баян, садзіўся граць. I з першай нотай, як на крылах, Ён пераносіўся туды, Адкуль яго пагнала крыўда - Як птушку ў вырай халады. Ад смутку-горычы, бывала, Шаптаў: "Пашлю я ўсё ж пісьмо!.." Ды крыўда мову адымала, Сціскала дых, нібы ярмо. "Калі яна цяпер не можа Мне веры даць, як чалавек,- Куды ж пускацца ў падарожжа На ўсё жыццё, на цэлы век? Ах, хай пакрые зелень бросні Усё, што марна ўспамінаць! Не першы я і не апошні, Каму з такога пачынаць..." А йграў ён так, што досыць скора Яго прызванню "далі ход": Ён маладым саўгасным хорам Стаў кіраваць у той жа год. I хор аднойчы, каб паднесці Тутэйшай публіцы сюрпрыз, Пачаў канцэрт з "Цаліннай песні" Кіраўніка. I спеў на "біс!". Такі быў поспех неспадзеўны, Такі грымеў авацый шквал, Што кампазітар самадзейны Пачуўся п'яным без пітва. I ўпершыню падумаў: шчасця На свеце большага няма, Чым да людской душы дапасці, Каб засвяцілася яна. Тым часам песня-навасёлка Пайшла гуляць па цаліне. I схамянуўся нейк Вячорка: "А ўсё ж вучыцца трэба мне!.." Адпрацаваўшы год як цесля - Сякеркай, гэблікам, пілой, Сказаў: "Давай, таварыш песня, Да справы вернемся былой: Ізноў засядзем за вучобу - Каб не ўпусціць урочны час. А дзе? Даверымся на спробу Маскве: авось ды прыме нас!.." * * * Праз шмат гадоў з Масквы-сталіцы Сцяпан вярнуўся ў стольны Мінск. Не сам сабой - а з маладзіцай: Як паўнапраўны сем'янін. Музфонд кватэркай забяспечыў - Жыві ды радуйся, маўляў! На жаль, у шчасці чалавечым Ён усё больш і больш губляў. Яго прыгожанькая Феня, Якую ён лічыў, сляпак, Сваёй чароўнай, добрай феяй,- Да грошай выявіла смак. Пакуль не стала "палавінай", Не бачыў ён за дымкай чар, Як прагна Фенечка лавіла Усякі сказ пра ганарар. Датуль - зусім другое пела, Пад ручку ходзячы ў кіно: Усё пра Баха ды Шапэна, Усё пра Грыга ды Гуно. Цяпер адкрылася: ад Фені Нямнога можа ён чакаць. Ва ўсякім разе - аб натхненні Забыцца трэба і маўчаць. Яго турбот, пакут і болю, Яго трывог, надзей і мар Ёй не прыняць душой Ніколі: Не дадзен гэтакі ёй дар. А больш за ўсё ёй грызла сэрца - Ніяк уцяміць не магла: Чаго ён так у Мінск ірвецца З яе сталічнага жытла? Ніякі довад, што для творцы Навек пакінуць родны край - Усё адно што і памёрці,- Не пераконваў - хоць канай! З вялікім лямантам-скандалам Усё ж паехала за ім - I яшчэ больш увішна стала Яго жыццё драбніць сваім. I пацягнуўся быт бясконцы! Сцяпан мірыўся, колькі мог, Што аднадумца-друга ў жонцы Яму не даў скупеча-бог. Цяжэй было змірыцца з іншым: Ён учарнеў ад адкрыцця, Што Феня нават з усявышнім Прыдбаць не здолее дзіця. Прысуд быў болей чым жахлівы: "Ну вось і ўсё! Да скону дзён - I ў шчасці будзеш нешчаслівы, I ў славе будзеш не славён..." Тым часам шмат і ўчэпна вельмі Пачаў ён думаць тут аб тым, Як трэба мужна і сумленна Шукаць свой голас, свой матыў. Папраўдзе, гэтаму спрыяла Сяброўства з дзедам Гарбылём, Што ў ціхай хатцы бліз вакзала Век дажываў свой бабылём. Стары скрыпач і кампазітар Быў не пусты - ідэйны дзед, I праз ідэйнасць, як праз сіта, Перасяваў мастацкі свет. Людзей ён ведаў адмыслова, I бачыў кожнага наскрозь, I вызначаў беспамылкова, Чаго ты варт і што ты ёсць. Ці ты музыка з ласкі божай I для цябе твой дар - твой крыж, Ці - дзеля сытасці і грошай Людзей забаўкамі чмурыш? Ці ты турбуешся, каб песня Ішла з глыбокай глыбіні, Ці як мага падрэзаць пнешся Яе жывыя карані? На гэты конт было карысна Сцяпану браць у дзеда ўрок. "Або - або!" - катэгарычна Сціскаў ён востры кулачок. "Каб песню, вартую народа, На поўны голас шчыра спець - Што трэба творцу? Вельмі многа! Радзіму ў сэрцы трэба мець! Каб кожны дзень твой быў узлётам Увысь, за звыклы небакрай - З яе высокім ладам-лёсам Ты ўласнай песні лад звярай! Памры - не дай сабе пад крылы Падвесіць фальшу страшны груз, Што з-пад нябёс на дол абрыне Тваю душу - у гразь і бруд!.." Так гаварыў стары музыка, Яго з увагай слухаў госць, I пакрысе між імі ўзнікла Накшталт ідэйнай змычкі штось. Сцяпан любіў бываць у дзеда. Гарбыль звычайна даставаў Набор фарфоравы з буфета I госця кавай частаваў. У знак павагі, для вітання. Перад гаворкай - на зачын. Аднойчы дзед неспадзявана Ушчаў размову пра жанчын. Вячорка здзіўлены быў трохі, Што жонак шмат каго з калег Гарбыль пад суд падводзіў строгі За іх адзін вялікі грэх. "Да грошай прагныя страшэнна. Штодзень тармосяць мужыкоў: Давай! Давай! - і з іх кішэняў Грабуць усё - да медзякоў. Паўвека ўжо я назіраю (Пра гэта зло не піша друк!), Як лепшых хлопцаў прыбірае Мяшчанства хцівае да рук! Абы хто з іх успыхнуў ярка Свячэннем ноты ці радка - Ураз падлезе хітраванка I забрытае прастака! Ён ні спагады, ні падмогі Не будзе мець да скону дзён. Каму кладзе свой дар пад ногі - Не разумее, ахламон!.. I не заўважыць, не адчуе, Як з небам повязь абарве - Пад дудку злыдня затанцуе, У дружбе з д'яблам зажыве..." Сцяпан тым разам ад старога Пайшоў з цяжарам у грудзях. "Ну, а які мяне самога Чакае ў будучыні шлях? I чым закончу я нарэшце? Няўжо вось гэта мой і лёс - Да скону з Фенечкай ва ўпрэжцы Цягнуць паныла грузны воз? I дзесь на рытвінах-калдобах, Як той знямоглы конь стары, Аднойчы рухнуць у аглоблях - Задраць капыцце без пары?.." Тым часам цешча, мама Фені, Раптоўна сталася ўдавой, I Феня ў моцным задуменні Ізноў затрызніла Масквой. Трохпакаёвая кватэра Каля Садовага кальца - Жыла ў яе душы, як вера, Якой не здрадзіць да канца. "Паеду,- Феня заявіла,- Пабуду ў мамы нейкі час..." Праз дзень, аднак жа, прыкаціла З рашэннем цвёрдым, як указ. "Дык вось табе, Сцяпан, умова: Або - пярэбары ў Маскву, Або - развод. I тэрмінова. Бо ўсё вісіць на валаску..." Ён зразумеў без тлумачэння Яе жаданых думак ход. Сабе сказаў: "Канец мучэння!" А ёй: "Развод,- сказаў,- развод!"