Нарадзіўся:
30 верасьня 1931
Слабада, Лагойскі раён, Менская вобласьць, БССР

Грамадзянства:
Нацыянальны сьцяг Беларусі Беларусь

Род дзейнасьці:
паэт, грамадзкі дзеяч

Гады творчасьці:
з 1946

Не павераць, напэўна, нашчадкі,
Што такія былі ў нас парадкі,
Што дурнілі нас так верхаводы –
Ненавіснікі нашай свабоды,

Нашай мовы, і кнігі, і песні,
Нашых скарбаў і нашых святынь, -
Усяго, што мы ў душах пранеслі
Праз стагоддзяў смяротную стынь.

Як жа сталася, як гэта выйшла,
Што пад выжлаю шчэрыцца выжла,
А пад быдлам скацініцца быдла,
А пад хлусам крыўляецца хлус,

Родныя дзецi

 

Разлад

За ўсё жыццё падобнай ганьбы - Перад самім сабой - не знаў Сцяпан Вячорка. "Лепш няхай бы Я ў гэны вечар там сканаў!.." Яго з агіды калаціла, Што ў гэткі пляснуўся ён бруд. Аднак жа духу не хапіла Пачуць Альжбецін суд-прысуд. Яна спытала пры сустрэчы: "Ці добра з'ездзіў? Раскажы!" I ёй здалося, быццам нечым Сцяпан прыгнечаны ў душы. Адкрыты, шчыры па натуры Зрабіўся штось негаваркі, Якісь разгублены, пануры, Наогул - "нейкі не такі". Не без трывогі падступала Яна да хлопца - раз і два: - З табою, Сцёпа, нешта стала? Маўчыш парою, як трава... - Не выдумляй! - ён буркаў ціха, А сам - і ў сне трымцеў адным: Ці пранясецца тое ліха, Ці перуном праб'е над ім? Быў кожны дзень яму, як момант - Як той замёрлы страшны міг Між бліскавіцаю і громам, Калі ты ўвесь - напяты слых. Але міналі дні і тыдні - Яго ніхто не выклікаў, Каб суд вяршыць над ім агідны, Што ён дзяўчыну ашукаў. Сцяпан патроху стаў вяртацца У свой ранейшы стан-настрой: У педвучылішчы на танцах Ізноў дзяўчат здзіўляць ігрой, Хадзіць з Альжбетай у любімы Садок ля Свіслачы-ракі, Дзе ў вечар шыза-галубіны Рука не просіцца з рукі... Адно, што кепска: з той падзеі, З тых дат, адносіны між ім I Бэнсем рэзка ўхаладзелі - Сцяпан адчуў яго чужым. Ён успрыняў тады як здраду Яго параду "не ўцякаць". А здраду.... здраду нават брату Сцяпан не змог бы дараваць. I ён сказаў без далікацтва: "Прадаў мяне ты з галавой - I я прашу не заікацца, Што мы сябры былі з табой..." А тут яшчэ, на зайздрасць Бэнсю, Які чарнеў ад "творчых мук", Вячорка склаў такую песню, Што нават выдрукаваў друк. Амбітны Юзік ад здзіўлення Не мог ачомацца ніяк. Яго душу пачаў з карэння Тачыць суперніцтва чарвяк. Самаўлюбёнага без меры Азлобіў сябраў поспех-плён. Не, Бэнсь ніколі не паверыць, Што нехта здольны больш, чым ён. * * * Альжбета ў ноч на схіле мая Ад шчасця плакала ажно. А ўранку з пошты атрымала За смерць страшнейшае пісьмо. Якісьці аўтар ананімны У трох радках паведамляў: "Разіня! Сцёпа твой любімы Гілене пуза нагуляў! Калі не верыш, то праедзься У вёску Доўгія Брады, Дзе выступаў ён у канцэрце I волю даў сабе тады..." Як непрытомная чытала Яна забойчыя радкі. "Дык вось чаму ён,- прыгадала,- Вярнуўся нейкі не такі!.." Пасля схапілася за сэрца I, закрычаўшы нема "о-ой!", Нібы падсечанае дрэўца, Упала ніц на ложак свой. I ні адной душы ў пакоі - Ані адной з яе дзяўчат, Каб хоць бы словам супакоіць Ці хоць бы побач памаўчаць. Яна нямела, абмірала I, як у трызненні, у сне, Адно бясконца паўтарала: "Забіў ты, Сцёпачка, мяне!.." Слоў не знаходзіла Альжбета. Пераціналі спазмы дых. "Як мог... як мог зрабіць ты гэта? Ты - мой свяцейшы за святых? А тое ўсё, што мы... што потым Павінна быць было між нас?.. Пра што так марыла я ўпотай - Аж калацілася не раз?.. Дык тое ўсё было няпраўдай? Ты прытвараўся і хлусіў?.. У сэрцы, высцюдзеным здрадай, Гадзюку чорную насіў?.." Зусім знясіленая горам, Ад слёз знямогшыся, ад мук, Яна ляжала дзіцем хворым I - не азвалася на стук. Хаця на гэты стук заўсёды Улёт ляцела да дзвярэй, Каб родны твар, пагляд вясёлы За імі ўбачыць найскарэй. Цяпер "не-не!" - шапталі губы. "Не-не! - круціла галавой.- Ён здраднік, здраднік, а не любы! Хай прэч ідзе, а не ў пакой!.." А ён яшчэ пастукаў тройчы. Счакаў. Паслухаў - цішыня. На дзверыну націснуў трохі, I - адчынілася яна. Спытаўся голасна: - Хто дома? Маўчанне. Хмыкнуў: "Можа, спіць?" Зайшоў і ўбачыў: нерухома Альжбета страшная ляжыць. Сцяпан жахнуўся, крыкнуў: - Аля! Падбег да ложка: - Што з табой?.. Не зварухнулася. Не ўстала. Адно смыкнуўся ў вуснах боль. Глядзіць, не міргаючы нават. А што ў вачах - не зразумець: Пагарда? Крыўда? Ці нянавісць? Ці зразу ўсё? Ці, можа, смерць? - Ты захварэла? Аля? Аля! Ты што маўчыш? Кажы хутчэй!.. Адчуў: па целе ўсім, як хваля, Трывога - жарам да вачэй. Яго здагадка паласнула - Аж адступіў назад на крок. Альжбета моўчкі працягнула Яму скамечаны лісток. Ён прачытаў, і горкі посмех Скрывіў яго прыгожы твар. "Ну, вось і ў Бэнся творчы поспех! Якраз у дыхавіцу ўдар!.." Шпурнуў на стол лісток паскудны, Прысеў на ложак, у нагах. - Глядзіш, як быццам я - падсудны... Ну й гад жа - Юзік, ну і гад! Яго пісьмо - паклёп, не болей, А ты паверыла яму... Альжбета выдавіла з болем: - Калі паклёп, тады чаму... Чаму ты быў... пасля паездкі... Нібы апушчаны ў ваду?.. - Чаму? Настрой быў вельмі кепскі: Я ледзь не трапіў у бяду... Яна глядзіць - жывая ледзьве: "Ну, гавары ж ты, гавары!.." - Там баба - хітрая, як ведзьма, I ёй да пары - псюк стары. Ну, і дачка... такая ж выжла! Хацелі з ёю... ажаніць. Нічога з гэтага не выйшла - Мяне ў пятлю не заманіць. Але ў душу наклалі бруду - Такога бруду, што, відаць, Усё жыццё выплёўваць буду. I ўсё жыццё сябе караць. Яна глядзела і чакала: "А што далей? А што далей?.." - Мяне наіўнасць ашукала: Я дрэнна ведаю людзей. У іх там, знаеш, самагонка - Як звер: кладуць у брагу штось. А я ў напітку гэтым тонка Не разбіраюся... Ну й вось! Мяне ўпаілі там... Сумысля. Так, што і памяць адняло... Яна глядзіць - нібы завісла Над прорвай: "Потым... што было?" - Прачнуўся ўранку, ну, а збоку - Пачвара гэная... сапе... Альжбета ўпрогалас глыбока Паветра ўхліпнула ў сябе. I закрычала: - Значыць, праўда! Дык праўда ўсё ж, а не паклёп!.. - Якая праўда? Ёй бы варта Пусціць за гэта кулю ў лоб! Каб я - і з ёй?.. Ды ты вар'ятка, Калі паверыла ў абман!.. - Ты з ёю спаў! Мне гадка, гадка! Ты брыдкі мне! Ідзі, Сцяпан! Ты і пачаў, відаць, з памылкі, Калі ўнушыў сабе, што я... Не, кошка брудная з памыйкі - Вось муза творчая твая!.. Сцяпан, бы ўджалены, адразу Падскочыў з ложка. Губы сцяў. Такой зняважлівай абразы Ён ад Альжбеты не чакаў. - Вось нават як? Тады - нічому Не веру й я... Тады - бывай!.. Праз месяц, кінуўшы вучобу, Вячорка з'ехаў на Алтай. Магчыма б, ён свой пыл і ўмерыў, Калі б не ўбачыў неяк сам, Як з Аляй вечарам па скверы Хадзіў-гуляў якісь курсант. А да таго ж камсорг Асьмінка Сказаў, па дружбе, пад сакрэт, Што паступіла ананімка У камсамольскі камітэт. Нібыта ён, Сцяпан Вячорка, Дзяўчыну ў вёсцы збэсціў дзесь, I будзе шумная "праборка" - На калектыў студэнцкі ўвесь! Вось толькі вернецца аднекуль З камандзіроўкі сакратар... "Не, я цярпець не стану здзеку, Памру - не дам пляваць у твар! Пачнём свой лёс каваць нанова. Пасля - пабачым, паглядзім. Урэшце, з гэткай установай На свеце горад не адзін. Часова прыйдзецца расстацца З гарачай мараю сваёй..." А што рабіць? Куды падацца? Жыццё паўсюдна б'е бруёй. Сама рэальнасць падказала: Быў пяцьдзесят чацвёрты год - I моладзь з мінскага вакзала Штотыдзень брала шлях на ўсход, У край аблогаў нечапаных, У Казахстан і на Алтай - Каб небывалы, нечуваны Спячы цалінны каравай. Туды, туды - увага, сіла, I грошы-сродкі ўсе - туды, Каб цаліна ускаласіла На незлічоныя пуды. Уся, здавалася, краіна Надзеяй новай зажыла,- На ўсе лады загаманіла, На ўсе акорды загула, Ад уяўлення, што за зерне У свірны прыйдзе, хлеб які! - Яшчэ глыбей Нечарназем'е Туліла твар у хмызнякі.