Нарадзіўся:
30 верасьня 1931
Слабада, Лагойскі раён, Менская вобласьць, БССР

Грамадзянства:
Нацыянальны сьцяг Беларусі Беларусь

Род дзейнасьці:
паэт, грамадзкі дзеяч

Гады творчасьці:
з 1946

Не павераць, напэўна, нашчадкі,
Што такія былі ў нас парадкі,
Што дурнілі нас так верхаводы –
Ненавіснікі нашай свабоды,

Нашай мовы, і кнігі, і песні,
Нашых скарбаў і нашых святынь, -
Усяго, што мы ў душах пранеслі
Праз стагоддзяў смяротную стынь.

Як жа сталася, як гэта выйшла,
Што пад выжлаю шчэрыцца выжла,
А пад быдлам скацініцца быдла,
А пад хлусам крыўляецца хлус,

Родныя дзецi

 

Гамана ў застоллі

Народ, што праўда, быў застольны, I гэта трэба разумець: Ён і на слоўца болей вольны I болей здольны пашумець. Яму душу адкрыць ахвота - Наросхрыст, насцеж, нарасхляб, Каб выйшла вон уся згрызота - На суд людскі і на разгляд. I ён гаворыць! Хто - з суседам, Што каля боку, хто - праз стол, Хто - сам з сабой, хто - з цэлым светам... Усе - гавораць! А пра што? Пра што? Давай, чытач, хоць трохі Мы іх паслухаем з табой: Ці ўловім дух і стыль эпохі У гамане па кругавой? З каго пачнём? З дзядоў, канечне. Старым пашану аддадзім. Ці ёсць у мудрасці запечнай Для нас што-небудзь - паглядзім. - Калісь да гэтай самай "рускай",- Пачаў разважна дзед Сівец,- Быў селядзец у нас закускай - Салёны, з бочкі, селядзец! Ляжаў і керчанскі, бывала, I астраханскі - на выбор! Цяпер ніякага не стала. Гавораць: звёўся, перамёр! - А як яму не перамёрці,- Прадоўжыў гучна дзед Сакол, Пры чалавечай нашай корці Усё паскудзіць навакол? Якая толькі смерць-атрута У нашы рэкі не бяжыць, А з рэк - у мора, па маршруту. Дзе ж селядзец той будзе жыць?.. I тут Вінцусь "уторкнуў шпільку" - Прытворным тонам мудраца: - Народ усмак цярэбіць кільку! Народ не просіць селядца! - Цяпер прызнаны і ўхвалёны,- Яму ў адказ загуў Сівец,- Марынаваны ці салёны, Як след прыпраўлены, грыбец! Баравічок марынаваны Не ўступіць закусі любой! А рыжык! Пане мой каханы! Адно падхоплівай губой! Салёны рыжык - гэта, братка, Табе не нейкі чорны грузд: Усю талерку зменціш гладка, Калі, вядома, маеш густ!.. I зноў Вінцусь - ну дай ты рады! - Гукнуў - аж рэха на дварэ: - Народ любому грыбу рады! Народ і порхаўкі бярэ! - Вось тут, шаноўны, ты ўжо хлусіш! Народ якраз наадварот - Прынамсі, ў нас, у Беларусі - Не ўсякі грыб піхае ў рот. - Антось казаў: паэта знае, Здаецца, прозвішча на -ок, Той, праўда, порхаўкі збірае, Пакуль яны - як тваражок. - Дык што за дзіва! Свенты Езус! Адзін з заезджых грыбнікоў Браў тыя ў нас, што з долу лезуць Каля сухіх каравякоў! Насіўся полем як шалёны; Калі ж я жарт пусціў з губы - Ён крыкнуў: "Гэта ж - чампіёны! Найсаладзейшыя грыбы!" Я не здзіўлюся, калі скора Аб'явіць нейкі балантэс, Што запяканка з мухамора - Найдарагі далікатэс! - Вось ты смяешся, а тым часам Усё да гэтага ідзе: Так, скора ўбачыш вокам ласым I мухамор на скаўрадзе! У грыбаварні вунь загрузка Штогод змяншаецца ўдвая. "Неперспектыўная закуска!" - Вось так, браткі, скажу вам я. Мы лёс грыбоў тады рашылі - I многіх ягад, зёлак, траў,- Калі магутны плуг машынны У грунце вены перарваў. Ці ж будзе лес грыбной кладоўкай, Калі ў яго аж страх зайсці: Нідзе - і ў цені нават - долках Зялёнай плямы не знайсці! Усохла ўсё і перасохла, Трашчыць, як порах, пад нагой. Не дастае карэнне сокаў - Спажыўнай вільгаці зямной... Ага! Няспешна, па-старэчы, Пачаўшы з закусі, з яды, Усё ж узбіліся нарэшце На тэму важную дзяды. Ну што ж, няхай памітынгуюць, Хай на здароўе пабурчаць, А мы кампанійку другую З табой паслухаем, чытач. Вунь - штось мурлыкаюць інтымна Сяброўкі даўнішнія дзве. Ці не аб тым яны, што стыдна Сказаць услых пры грамадзе? - Цяпер з нас кожны сам сабою - У шлюбе больш "не састаім". Ад жаніхоў - няма адбою! А ты як - з дзедам са сваім? - Жыву... Ты ж ведаеш Ямполя: Не я пры ім, а ён пры мне. Адной і ўцехі, што ніколі I словам колкім не кране. Са мной ён пурхацца не можа: Я ж кожны дзень пры барышы... - Дык вельмі добра! Дай вам божа! А ёсць хто-небудзь... для душы? - Ну, калі хочаш ты ўжо ведаць - I для душы таксама... ёсць. А што? Варочаючы дзеда, Намарна страціць маладосць? Каб я была якой нягеглай Або дурной - ні даць ні ўзяць... Вось, ад'язджаючы, забегла Касцюм свой новы паказаць. Якраз купіла ў нашым ЦУМе. I знаеш, што ён мне сказаў? "Ты хараша ў любым касцюме!" I яшчэ больш за сэрца ўзяў!.. Не, гэта слухаць нецікава! Здзівіла б болей навіна, Каб маладуха не ўцякала Ад дзедугана-гругана. Мы гэткіх шлюбаў многа знаем: На кветках жэняцца карчы, I тым карчам мы спачуваем, Але не можам памагчы. Мы нават чулі пра здарэнне, Калі нямоглы корч адзін На разагрэтую патэльню Ад злосці жонку пасадзіў. А што падняў там за праблему Перад суседам тамада? - Мне сын купіў касцюм з крышплену - Дык братка мой: адна бяда! Якой мне радасці, што модны? Прайдуся ў ім туды-сюды - Дамоў вяртаюся аж мокры, Як быццам вылезшы з вады! Што не камечыцца - я знаю, Ды толькі ён не для мяне: Пацею, млею і канаю У гэтым штучным палатне. А мы пытаемся ў вучоных I самі ў думках моршчым лоб, Адкуль усякіх незлічоных На нас звалілася хвароб? I дурню ясна, дзе прычыны: Не трэба хіміяй фарсіць, А трэба з лёну ды аўчыны На целе вопратку насіць!.. Катэгарычны дзядзька вельмі. Ды, як мы ўпэўнімся вось-вось, Тут сэнс пытання не ў крымплене, Нашмат шырэйшы сэнс тут ёсць. - Дык, значыць, ты супроць прагрэсу? - Спытаў уедліва сусед. - Э, не! Хоць родам я і з лесу - Мяне на мушку браць не след! Я - за прагрэс! I ўвесь мой клопат У тым, што мы, мясцовы люд, Не беражом, не цэнім вопыт, Які ў вяках капіўся тут. Давай, каб больш было канкрэтна, Сабе ж пытанне зададзім: Чаму з табой мы гэтак рэдка Бліны-грачанікі ядзім? - Таму, што мала сеем грэчкі. - Ну, а чаму? - пытанне зноў. - Ды абыходжуся я, зрэшты, I без грачанікаў-бліноў! - Ты абыходзішся - то добра: Да іншых, значыцца, прывык. А ў Тамаша, у хлебароба, Спытаў? Ці ён ўжо не ў лік? У нас жа грэчка слаўна родзіць! Мы можам мець яе ў адвал! Чаму ж не маем? Што нам шкодзіць? Стандарт і вал. Агульны вал. Раней мужык, хоць жыў і бедна I цёмны быў, а ведаў ён: Да жыта й бульбы адпаведна Патрэбен грэчачкі загон! Дык вось прагрэс я мыслю гэтак, А ты на вус матаць сызволь: Засеем грэчкаю палетак - "Дзе боб?", спытаю, "дзе фасоль?"... Ну, што, чытач? Бадай, даволі Нам слухаць Лёксу-тамаду,- Іначай я цябе ніколі Наўкруг стала не абвяду. Хадзем са мной далей застоллем. Вунь - бачыш гэных двух мужчын? Давай ля іх крыху прыстоім - Удумна гутараць! Аб чым? - У нас падобных сем'яў многа, Дзе ён - мужчына без заган: Па ўсіх стаццях узяў ад бога - Іван-царэвіч - як ні глянь! А жонка - чорт ляпіў, напэўна! Супроць яго - як ноч і дзень! Такая, братачка, царэўна - Хоць ты аброць на морду ўздзень! Ну, сапраўды: якая ж пара? Асілак, волат, багатыр - I - сухарэбрая гаргара, Яшчэ й гундосая прытым! Або такая малюпашка, Што меншай нельга і ўявіць, Што і ў пасцелі нават цяжка Пад коўдрай граблямі злавіць! А ў той жа час плюгаваморды I віслазады бегемот - Глядзіш - вядзе пад ручку, горды, Такую жонку - божа мой! Ну рыхтык - з казкі Васіліса! Нашто ж ёй гэны вымяед? Ды на яе ж гатоў маліцца Найлепшы, можа быць, паэт! Не знаю, лёс тут неабачны? Ці так само пайшло здаўна? Найлепшы яблык - самы смачны I самы спелы - есць свіння!.. Ну, вось, культурныя нібыта, А зноў - пра жонак і мужоў. Не, гэта тэма страшна збіта I намі вычарпана ўжо. Далей пакруцім круг сябрынны! Чаго, напрыклад, хмурыць лоб Ля боку ўласнай палавіны Пляменнік Сохвіі Пракоп? - Схадзі, як вылезем, на пошту I ў Мінск дачушкам пазвані, Каб пакупалі ў тазе кошку, Як прыйдзе вечарам з гульні. А то яшчэ якой заразы Дзе набярэцца ля вуглоў. Ты чуў?.. Чаго ж, як ад абразы, Ты ад маіх скрывіўся слоў? - А ты цішэй бы гаварыла, Магла б і ведаць, што не ўсім Пра нашу кошку слухаць міла! - I ён пагляд наўзбоч скасіў. На Вінцуся? Ну, зразумела: Пачуў, напэўна, што сваяк Якраз узяўся пляжыць смела Кармільцаў кошак і сабак. - Нам пачалі давацца ў знакі Як звышбюджэтныя раты - Дэкаратыўныя сабакі, Дэкаратыўныя каты, Што не бягуць на паляванне I што не ловяць пацукоў. Таму - законнае пытанне: А хто гадуе тых псюкоў? Нядаўна ў нашым магазіне Я назіраў - быў сведкай сам, Як выбірала мяса псіне Адна фуфырная мадам. Перабарляла ўвесь прылавак I ўрэшце кажа: "Прадавец! Знайдзіце выразкі кавалак - Наш цюцік гэткага не есць!" "Ядры ж тваю раскачарэжку!" - Я ціха вылаяўся ўсмак. Дык значыць я, на здзек-насмешку, Ем, што не годна для сабак? Не, вы задумайцеся толькі: Выходзіць так, што ў кабяля I густ на мяса болей тонкі? Танчэй на цэлага рубля! Ну, прадавец ёй рэзнуў прама I нават пальцам пагразіў: "Вы не туды прыйшлі, мадама! Тут не сабачы магазін!.." Вінцусь замоўк - чакаў, напэўна, Што зараз нехта ў грамадзе Яго дапоўніць так жа гнеўна I тэме рысу падвядзе. Але апроч "так, так, і варта", Нічога болей не пачуў I нават неяк вінавата Прымружыў посмех уваччу. Каб не цягнулася няёмкасць - Наліў суседу леваруч I, крутануўшы на ўсю громкасць, У іншы бок даў слову рух. - Ты што раскіс, мой мілы Зэлік? Што глюгу звесіў над губой? Давай, брат,- келіхам аб келіх! Ці ж мы не родзічы з табой? - Э-э, братка-братачка, каб мог я Заразу гэтую глытаць - Я б за здароўе бабы Зохвы Быў рад і ў бутлі дна дастаць! - Ты не зважай, што трохі шлакам Ці дрывясінаю смярдзіць. Народ не гоніцца за смакам! Народ на градусы глядзіць! Ты ж ад прыроды мудрамыслы I энергічны чалавек, А вось не п'еш - таму і кіслы, Як нечым скрыўджаны навек. Эх, Зэля, Зэля, мілы Зэля! Ты б лепшы быў з усіх сяброў, Каб не баяўся гэта зелле Пускаць сабе хоць трохі ў кроў! - Хоць трохі я пусціў, хоць трохі! Праз не магу, праз калаццё, Глынуў у гонар бабы Зохвы - Каб ёй на доўгае жыццё!.. - Ах, значыць, выжлукціў кілішак? Дык ты герой, брат, упаўне! Запомнім гэта і запішам Хоць качаргою на сцяне!.. Аднак жа годзе пра "глытанне" I годзе ўвагі Вінцусю. Тым больш што побач між братамі Ідзе дыскусія ваўсю. Антось-філосаф і Мікіта За штось счапіліся не ў жарт. Ну-ну! Чыё з іх будзе біта I хто пакажа большы гарт? Ого, на чым так не па-брацку Яны скрыжоўваюць мячы: Літаратуры і мастацтва Іх сутыкнулі дзеячы! - Аб іхняй творчасці я ў курсе, I я далжон табе сказаць: Ты брось! Тут дзела не ва ўкусе! За жабры нада іх узяць! Даволі ўжо качаць Машэку! Даволі смех пускаць з пяра I ўрэд прыносіць чалавеку - Замест здароўя і дабра! У наша ўрэмя, калі спутнік Над светам космас бараздзіць - Сатырапісцаў баламутных Пазорам нада прыгваздзіць! - За што ж, Мікіта? Праўда ў творах, Якой бы горкай ні была - Яна ніколі нам не вораг, Не зло для нас і не бяда. Як той папутны ў моры вецер, Яна ўсёй сутнасцю сваёй За нас - і больш за ўсіх на свеце Мы зацікаўленыя ў ёй!.. Ну, што, чытач? Відаць, філосаф У ім абранай галіне - Як той казаў - не з голых-босых I нешта мае ў галаве? Мікіту б лепей не спрачацца, Ды хіба ён уступіць верх? Калі не тут - то дзесь пры чарцы Яшчэ свой пусціць "фэерверк"! Але мы спрэчку іх пакінем, А лепш паслухаем крыху, Як запрашае гаспадыня Гасцей адведаць смакату. - Ты ж піражка вазьмі, Барбарка! Ой, крыўдзіш, кумка, даліпан! Хоць пакаштуй, чаго ён варты - Ці ўдаўся гэты марцыпан? - Маўчы, кума, і не кажы ты! Ну як вазьму я піражка? Ці мой трыбух з трох полак сшыты? Ці паўтара мяшка - кішка? - На гэткі смачненькі кусочак - Ты паглядзі: у мёдзе ўвесь! - Яшчэ там знойдзецца куточак, Бо застанецца - хто ж паесь? А ты, Рыгор? Ну - колькі змогі! - Не, я мучнога не хачу: Я ж не жанчына - я ж хоць трохі Яшчэ за таліяй сачу! - Каб ты з сваёю таляй спёкся! Яшчэ і дражніць баб! Ты еш, Пакуль, як кажа дзядзька Лёкса, Стол жыватом не адапхнеш! Ты б сам сябе акінуў вокам: Усмяг і высах у сцябле - Як тычка! Зломішся няўрокам - То пасмяёмся мы з цябе! - А хіба лепш, калі здаровы I малады дзяцюк ідзе, А той жывот - нібы ў каровы, Што вось-вось двойню прывядзе? Па-мойму, гэта непамысна - Таўсцець ад лішняе яды. I прымушаць гасцей да місы - Як і жадаць ім зла-бяды! - О, бачна - рос далёка дзесьці! А ў нас судзіла так сяло: "Было ўсяго - і піць, і есці, Але - прымусу не было!.."